Szlaki turystyczne powiatu garwolińskiego

garwoszlaki.pl

ŻELECHÓW

Siedziba Urzędu Miasta i Gminy. W 2007 r. miasto liczyło 4041 mieszkańców, a gmina – 4391 osób. Obszar jaki zajmują to 121,4 km2.
Żelechów istniał już w XIII w. Był wtedy własnością rodziny Ciołków, którzy z czasem przyjęli nazwisko Żelechowskich. Wieś otrzymała prawa miejskie w 1447 r., a wraz z nimi prawo do organizowania jarmarków i targów. W XVI i XVII w. rozwijało się garbarstwo, kuśnierstwo i szewstwo. Dobrym okresem dla miasta był czas, gdy należało do I.W. Zakrzewskiego (współtwórcy Konstytucji 3 Maja, prezydenta Warszawy). Doprowadził on do wytyczenia rynku, budowy ratusza i nowego cmentarza.

W 1876 r. Żelechów został miastem rządowym. W 1939 r. znalazł się w Generalnej Guberni. Dla mieszkających tu Żydów Niemcy utworzyli getto. Jego likwidację przeprowadzili w 1942 r.

Jednym z cenniejszych zabytków miasta jest zachowany układ urbanistyczny z przełomu XVIII i XIX w. z dużym, regularnym rynkiem i klasycystycznym ratuszem.

Ratusz to piętrowy budynek wybudowany na planie kwadratu, z dziedzińcem pośrodku. Konstrukcja wzmocniona m.in. narożnymi skarpami miała zapewnić w czasie wojen i pożarów, bezpieczeństwo 30 żydowskim rodzinom. Obecnie w budynku znajduje się biblioteka publiczna i sklepy, a na piętrze mieszkania.

Poza tym w Żelechowie warto obejrzeć dwa kościoły: pw. Zwiastowania NMP wybudowany w latach 1692–1728. oraz pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika wybudowany w 1741 r. przez W. Rzewuskiego.

Kościół pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika konsekrował w 1754 r. biskup A. Załuski. W 1812 r. został włączony do parafii w Żelechowie. Świątynia posiada bogate wyposażenie. Należą do niego wczesnobarokowy ołtarz główny, ambona i konfesjonał z XIX w. oraz kilka obrazów z poł. XIX w.

Kościół pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny to główna świątynia tutejszej parafii. Neobarokowa budowla położona jest na wzniesieniu, które podkreśla jej monumentalność. Fundatorem kościoła był S. Lunghus, ale jego budowę zakończył ponad 10 lat później W. Rzewuski. W 1892 r. świątynia została rozbudowana do obecnych rozmiarów.

Przy ul. Piłsudskiego znajdują się zespół pałacowy, składający się z klasycystycznego pałacu i oficyny z 2 poł. XVIII w. oraz drewniany dworek z 1 poł. XIX w. Budynki zespołu pałacowego otoczone są przez park o powierzchni 7,8 ha, w którym znajdują się dwa stawy. Budowę założenia rozpoczął w 1762 r. J. Lubomirski, zakończył ją dopiero w 1792 r. I.W. Zakrzewski. W 1838 r. przebudowę pałacu prowadzono na zamówienia J. Ordęgi. W 1852 r. odbyło się w nim wesele R. Traugutta z A. Pikiel. Po wojnie zrujnowany majątek znacjonalizowano. Dziś znajduje się w rękach prywatnych.

Na cmentarzu parafialnym zachowała się klasycystyczna kaplica grobowa z 1852 r. wybudowana dla rodziny Ordęgów. Można tu także odnaleźć groby m.in. I.W. Zakrzewskiego, pierwszego prezydenta Warszawy i L. Pudło, przedwojennego burmistrza miasta.
Na północ od Osiedla Chłopickiego znajduje się ostatnia pamiątka po tutejszych Żydach – kirkut z licznymi macewami. Cmentarz powstał w 1802 r. W czasie II wojny światowej odbywały się na nim pochówki i egzekucje. Jednej z nich dokonano w 1943 r. na pozostawionych po likwidacji getta żydowskich rzemieślnikach.

 

Pierwsi osadnicy żydowscy w Żelechowie pojawili się w połowie XVII w. Miasto przez wiele lat było silnym ośrodkiem chasydyzmu. Przez pewien czas funkcję rabina pełnił tu Levi Icchak z Berdyczowa. Działał tu także Jehoszua Aszer Rabinowicz, syn Świętego Żyda z Przysuchy, późniejszy cadyk w Parysowie. Dynastię cadyków w Żelechowie zapoczątkował Icchak Salomon Goldberg. Żydzi z Żelechowa byli pionierami chasydyzmu w Warszawie.